2005ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದ ‘ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ’ಯ (ನರೇಗಾ) ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಿಗೆ ‘ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ– ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್‌ (ಗ್ರಾಮೀಣ) (ವಿಬಿ–ಜಿ ರಾಮ್‌ ಜಿ) ಮಸೂದೆ, 2025’ಅನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ?

ಮನರೇಗಾ ಬದಲಿಗೆ ‘ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ – ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ (ಗ್ರಾಮೀಣ)’ (VB–G RAM G) ಮಸೂದೆ, 2025ಸಂಪೂರ್ಣ, ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ?
1. ಪರಿಚಯ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ನೀತಿಯ ತಿರುವುಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಥದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಯ್ದೆ (MGNREGA) ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇದೀಗ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ 2025ರಲ್ಲಿ ಮನರೇಗಾ ಬದಲಿಗೆ ‘ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ – ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ (ಗ್ರಾಮೀಣ)’ (VB–G RAM G) ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿರುವುದು, ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕ (paradigm) ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

2. ಮನರೇಗಾ (2005): ತತ್ವ, ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳುಮನರೇಗಾ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಹಕ್ಕು ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆ ಆಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

• ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 100 ದಿನಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ
• ಬೇಡಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಭತ್ಯೆ
• ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 33% ಪಾಲು (ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ 50–55%)
• ಪಾರದರ್ಶಕತೆ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ)

ಸಾಧನೆಗಳು:

• ಬಡತನ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಅಸುರಕ್ಷತೆ ಕಡಿತ
• ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆ ನಿಯಂತ್ರಣ
• ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ
• ಕೆರೆ, ಜಲಸಂರಕ್ಷಣೆ, ರಸ್ತೆ ಮುಂತಾದ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ
• ಕೊರೊನಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ

3. VB–G RAM G ಮಸೂದೆ, 2025: ಏನು ಹೊಸದು?VB–G RAM G ಮಸೂದೆ ಮನರೇಗಾ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿದೆ.
ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿಗಿಂತ ಜೀವನೋಪಾಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು
• ಮಿಷನ್ ಮೋಡ್ ಜಾರಿಕೆ (Mission-based framework)
• ಉದ್ಯೋಗ ದಿನಗಳನ್ನು 100ರಿಂದ 125 ದಿನಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ, ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ, MSME ಸಂಪರ್ಕ
• ಉತ್ಪಾದಕ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ
• ಕೇಂದ್ರ–ರಾಜ್ಯ ವೆಚ್ಚ ಹಂಚಿಕೆ: ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ~40% ಹೊರೆ
• ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಕೆ

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು “ಕೇವಲ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ”ದಿಂದ “ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ”ಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಯೋಜನೆ.

4. ಮನರೇಗಾ vs VB–G RAM G : ತಾತ್ವಿಕ ಹೋಲಿಕೆಆಯಾಮಮನರೇಗಾVB–G RAM Gತತ್ವಹಕ್ಕು ಆಧಾರಿತಮಿಷನ್ ಆಧಾರಿತಉದ್ಯೋಗಬೇಡಿಕೆ ಆಧಾರಿತಯೋಜನಾ ಆಧಾರಿತಭದ್ರತೆಕಾನೂನುಬದ್ಧನೀತಿ ಆಧಾರಿತಗುರಿತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆದಾಯದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಜೀವನೋಪಾಯರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರಸೀಮಿತಹೆಚ್ಚಿದ ಹಣಕಾಸು ಹೊಣೆದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದೆಹೊರಗುಳಿಯುವ ಅಪಾಯ5. ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ: ಏಕೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆ?ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ:

• ಮನರೇಗಾ “ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ” ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಅವಕಾಶ ಬೇಕು
• ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು
• ‘ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ @2047’ ಗುರಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಗತ್ಯ
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮಾಡಬೇಕು

6. ಪತ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧ(a) ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕಿನ ಕ್ಷೀಣತೆ

• ಮನರೇಗಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಇಲ್ಲವಾಗುವ ಆತಂಕ
• ಸಂಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಭದ್ರತಾ ಜಾಲ ದುರ್ಬಲ

(b) ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಣಕಾಸು ಒತ್ತಡ

• ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ 40% ವೆಚ್ಚ
• ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ
• ಸಹಕಾರಾತ್ಮಕ ಫೆಡರಲಿಸಂಗೆ ಧಕ್ಕೆ

(c) ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಟೀಕೆ

• ವಿಪಕ್ಷಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, NDA ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ವಿರೋಧ
• “ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ” ಹೆಸರನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೂ ಟೀಕೆ
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 41 (ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕು)ಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಎನ್ನುವ ವಾದ

7. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳುಧನಾತ್ಮಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು

• ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ
• ಉತ್ಪಾದಕ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ
• ಯುವಕರಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶ

ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯಗಳು

• ಅತಿ ಬಡ, ಅಶಿಕ್ಷಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೊರಗುಳಿಕೆ
• ಬೇಡಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗದ ನಷ್ಟ
• ರಾಜ್ಯ–ಕೇಂದ್ರ ಸಂಘರ್ಷ
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಹೆಚ್ಚಳದ ಭೀತಿ

8. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮ

• ವಿಧಿ 41 – ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯ
• ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು
• ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವ
• SDG–1 (ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ), SDG–8 (ಗೌರವಯುತ ಉದ್ಯೋಗ)

9. ಮುಂದಿನ ದಾರಿ (Way Forward)

• ಮನರೇಗಾದ ಹಕ್ಕು ಆಧಾರಿತ ಸ್ವರೂಪ ಉಳಿಸಬೇಕು
• ಅದರೊಳಗೆ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು
• ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ
• ಹಣಕಾಸು ಸಮತೋಲನ
• Hybrid Model: ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ + ಜೀವನೋಪಾಯ

10. ಉಪಸಂಹಾರVB–G RAM G ಮಸೂದೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾದರೂ, ಮನರೇಗಾದಂತಹ ಹಕ್ಕು ಆಧಾರಿತ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವುದೇ ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ದಾರಿ.