ಸಂದರ್ಭ: ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನವು ಜನವರಿ 28ರಂದು ಆರಂಭವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 2ರಂದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಫೆಬ್ರುವರಿ 1ರಂದು ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆ ಆಗಲಿದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಅವರು 28ರಂದು ಲೋಕಸಭಾ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಜಂಟಿ ಸಭೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡುವ ಭಾಷಣದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿವೇಶನ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
• ‘ದೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಅವರು ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜು ‘ಎಕ್ಸ್’ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಧಿವೇಶನದ ಮೊದಲ ಹಂತವು ಜನವರಿ 28ರಿಂದ ಫೆಬ್ರುವರಿ 13ರವರೆಗೆ, ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಮಾರ್ಚ್ 9ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.
• ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಫೆಬ್ರುವರಿ 1ರಂದು ಮಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಜೆಟ್
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 112ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣಕಾಸು ವರದಿ’ (Annual Financial Statement) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಜೆಟ್ ಎಂದರೆ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮುಂದಿನ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ (Income) ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ (Expenditure) ಅಂದಾಜು ಪಟ್ಟಿ.
📑 ಬಜೆಟ್ನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು
ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
| ಭಾಗ | ವಿವರಣೆ | ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಂಶಗಳು |
| 1. ಕಂದಾಯ ಬಜೆಟ್ (Revenue Budget) | ಸರ್ಕಾರದ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. | ಆದಾಯ: ತೆರಿಗೆಗಳು (GST, Income Tax). ವೆಚ್ಚ: ಸಂಬಳ, ಪೆನ್ಷನ್, ಸಬ್ಸಿಡಿ, ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ. |
| 2. ಬಂಡವಾಳ ಬಜೆಟ್ (Capital Budget) | ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹೂಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಾಲ ತೀರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇದು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. | ಆದಾಯ: ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮಾರಾಟ (Disinvestment). ವೆಚ್ಚ: ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ. |
💰 ಸರ್ಕಾರದ ಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ?
ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ‘ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ’ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬಹಳ ಸುಲಭ:
ಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ? (Rupee Comes From)
ಸಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು: ಸುಮಾರು 27% (ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲ)
ಜಿಎಸ್ಟಿ (GST): 18%
ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ (Income Tax): 19%
ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತೆರಿಗೆ: 17%
ಹಣ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ? (Rupee Goes To)
ಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿ: 20% (ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವೆಚ್ಚ)
ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಪಾಲು: 20%
ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಗಳು: 16%
ರಕ್ಷಣೆ (Defence): 8%
🗝️ ಬಜೆಟ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು (Key Terms)
ಹಣಕಾಸು ಕೊರತೆ (Fiscal Deficit): ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಇದನ್ನು ತುಂಬಲು ಸರ್ಕಾರ ಸಾಲ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ನೇರ ತೆರಿಗೆ (Direct Tax): ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುವ ತೆರಿಗೆ (ಉದಾ: Income Tax).
ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ (Indirect Tax): ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸುವ ತೆರಿಗೆ (ಉದಾ: GST).
ಹಣದುಬ್ಬರ (Inflation): ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಬಜೆಟ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಇದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
🗓️ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ
ಯಾರು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ?: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು (ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್).
ಯಾವಾಗ?: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ 1 ರಂದು.
ಜಾರಿ: ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31 ರವರೆಗೆ (ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ).